Wprowadzenie produktu na rynek zawsze wiąże się z ryzykiem. Wielu przedsiębiorców zakłada jednak, że dopóki działają zgodnie z procedurami i nie popełniają błędów, nie ponoszą odpowiedzialności. W przypadku produktów niebezpiecznych to założenie może być bardzo kosztowne.

Prawo cywilne przewiduje bowiem szczególny rodzaj odpowiedzialności, który w wielu sytuacjach działa niezależnie od winy przedsiębiorcy. Oznacza to, że nawet działając „zgodnie z zasadami”, można odpowiadać za szkodę.<\p>

Kluczowe znaczenie ma tutaj pojęcie produktu niebezpiecznego. Zgodnie z Kodeksem cywilnym jest to taki produkt, który nie zapewnia bezpieczeństwa, jakiego można oczekiwać przy jego normalnym użyciu, biorąc pod uwagę sposób jego prezentacji, oznakowanie oraz informacje przekazane użytkownikowi. Nie chodzi więc wyłącznie o wadę techniczną. Problemem może być również brak instrukcji, niewłaściwe oznaczenie albo błędna informacja dla użytkownika.

To oznacza, że odpowiedzialność może powstać nawet wtedy, gdy produkt działa zgodnie z przeznaczeniem, ale nie został właściwie „opisany”.

Najważniejszą cechą tej odpowiedzialności jest jej charakter. Jest to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, co w praktyce oznacza, że poszkodowany nie musi udowadniać winy producenta. Wystarczy wykazać trzy elementy: istnienie szkody, niebezpieczny charakter produktu oraz związek między produktem a powstałą szkodą.

Dla przedsiębiorcy to ogromna różnica. W klasycznych sprawach trzeba wykazać błąd lub zaniedbanie. Tutaj wystarczy, że produkt okazał się niebezpieczny.

Co istotne, odpowiedzialność nie dotyczy wyłącznie producenta. Obejmuje także importerów, dystrybutorów, a nawet podmioty, które oznaczają produkt własną marką. W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność może ponosić kilka podmiotów jednocześnie.

Z punktu widzenia poszkodowanego to duże ułatwienie. Może on dochodzić roszczeń od różnych podmiotów, a ich odpowiedzialność ma często charakter solidarny. Z perspektywy biznesu oznacza to jednak zwiększone ryzyko, szczególnie w złożonych łańcuchach dostaw.

Warto również zrozumieć, za co dokładnie można odpowiadać. Odpowiedzialność obejmuje przede wszystkim szkody na osobie, takie jak uszczerbek na zdrowiu oraz szkody majątkowe, na przykład zniszczenie rzeczy. Co ważne, sam fakt, że produkt jest wadliwy, nie wystarczy. Musi dojść do realnej szkody.

Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca jest zawsze bezbronny. Prawo przewiduje sytuacje, w których można się uwolnić od odpowiedzialności. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy produkt nie został wprowadzony do obrotu przez danego producenta albo gdy niebezpieczne właściwości nie mogły zostać wykryte przy uwzględnieniu stanu wiedzy technicznej w chwili jego wprowadzenia.

W praktyce jednak udowodnienie takich okoliczności bywa trudne.

Szczególnie istotny jest moment wprowadzenia produktu do obrotu. To właśnie według stanu wiedzy i standardów obowiązujących w tym czasie ocenia się, czy produkt był bezpieczny. Nie można uznać produktu za niebezpieczny tylko dlatego, że później pojawiła się jego lepsza wersja.

Z perspektywy przedsiębiorcy najważniejsze znaczenie ma prewencja. Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny nie zaczyna się w sądzie, ale na etapie projektowania, produkcji i wprowadzania produktu na rynek.

Kluczowe znaczenie mają testy, procedury jakości, właściwe oznakowanie oraz jasne instrukcje użytkowania. Równie ważne jest monitorowanie produktu już po jego wprowadzeniu do obrotu, ponieważ problemy często ujawniają się dopiero w praktyce.

Najważniejszy wniosek jest prosty. W przypadku produktu niebezpiecznego nie chodzi o to, czy przedsiębiorca popełnił błąd. Chodzi o to, czy produkt był bezpieczny.

A to oznacza, że odpowiedzialność w biznesie zaczyna się znacznie wcześniej niż w momencie powstania szkody.